Monkeypoks; poks (çiçek) virusu familyasına ait bir alt türdür. Çiçek hastalığı virüsü ile yakın ilişkilidir ve insan vücudunda çiçek hastalığı benzeri tablo oluşturmaktadır.
Monkeypoks 1958 yılında Danimarka’da bir laboratuarda keşfedilmiştir. İnsanlarda ilk vakalar ise 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyetinde tespit edilmiştir. Sonrasında orta ve batı Afrika ülkelerine de yayıldı. Başlangıçta vakalar 4-5 yaş grubu çocuklardan oluşmaktaydı. Ancak vaka yaşının günümüzde genç erişkinlerde de arttığı bildirilmiştir. Afrika dışındaki ilk Monkeypoks virus vakası 2003 yılında Amerika’da bildirildi. 2018 sonrasından günümüze İsrail, İngiltere ve Singapur gibi geniş bir coğrafyada vakalar raporlanmıştır. Vakalarda özellikle genç erişkinlerdeki artış bazı otoritelerce azalan bağışıklık sistemi ile ilişkili olabileceği düşündürmektedir. Diğer bir olası neden Monkeypoks virusunun genetik evrimi ilgili olabilir. Bulaşma enfekte hayvanlarla, insanlarla ve vücut sıvıları ile temas olarak rapor edilmiştir. Çiçek hastalığına karşı 1980 yılına kadar yürütülen çiçek aşısının %85 oranında Monkeypoks enfeksiyonuna karşı da koruyucu olduğu düşünülmekteydi. 1980 yılından sonra çiçek virusunun eradike edildiği (dünya üzerinden tamamen yok edildiği) düşünüldüğü için rutin aşı uygulamalarından çiçek virusu çıkarıldı. Günümüzde 40 yaş ve altındaki insanların pek çoğu aşılı değildir. Bu açıdan bakıldığında nüfusun üretken nesillerinin aşısız olduğu için bir salgında biyolojik risk altında olduğu açıktır. Bu riske dikkat çeken FDA (Amerikan Besin ve İlaç İdaresi) 26 Eylül 2019’da hem çiçek (Smallpox) hem de maymun çiçek (Monkeypox) için canlı ancak replike olmayan bir aşıya (Jynneos) onay verdi. Aşının içinde çiçek virusu bulunmuyor. İçerik insan hücresinde replike olmayan ancak her iki virusa etkili Vaccinia Ankara virusu içeriyor. FDA aynı zamanda 13.07.2018’de çiçek virusuna karşı etkili bir ilaca (Tecovirimat) onay verdi. Tecovirimat; virüs partiküllerinin enfekte hücreden salınmasına neden olan p37’yi inhibe ediyor.
Bulgu ve Semptomlar: Ani başlayan yüksek ateş, ve sonrasında el ve ayaklarda başlangıç gösteren veziküler, püstüller ve döküntüler. Kuluçka 2-4 hafta arasında değişebilir. Başlangıçta ateş, döküntü ve hafif lenf bezlerinde şişlik olabilir. Erken bulgular 1-5 gün sürebilir. Devam eden süreçte yaygın lenf bezlerinin büyümesi , el ve ayaklarda başlayan döküntülerin yayılarak kol, bacak ve gövdeyi sarması hatta göze sıçraması tipiktir.
Tedavi: Semptomatik ve destekleyici tedavi uygulanır. Tecovirimat ve profilaktik aşılama fayda sağlayabilir. Korunma: Kişisel hijyen kurallarına uyma, Elleri bol sabun ve su ile yıkama, Kontakt temastan kaçınma, Et ürünlerinin iyi pişmesine dikkat etme, Risk oluşturan bölgelere olan seyahatlerde ek koruyucu tedbirler alınmalıdır.